27 Haziran 2013 tarihli ve 28690 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 6493 sayılı Ödeme ve Menkul Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri Ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun uyarınca ödeme hizmetleri;
- Ödeme hesabına para yatırılması ve ödeme hesabından para çekilmesine imkan veren hizmetler de dahil olmak üzere ödeme hesabının işletilmesi için gerekli tüm işlemleri,
- Ödeme hizmeti kullanıcısının ödeme hizmeti sağlayıcısı nezdinde bulunan ödeme hesabındaki fonun aktarımını içeren, bir defaya mahsus olanlar da dahil doğrudan borçlandırma işlemi, ödeme kartı ya da benzer bir araçla yapılan ödeme işlemi ile düzenli ödeme emri dahil para transferini,
- Ödeme aracının ihraç veya kabulünü,
- Para havalesini,
- Gönderen tarafından ödeme işleminin yapılmasına ilişkin onayın bir bilişim veya elektronik haberleşme cihazı aracılığıyla verildiği ve ödemenin ödeme hizmeti kullanıcısı ile mal veya hizmet sağlayan arasında sadece aracı olarak faaliyet gösteren bir bilişim veya elektronik haberleşme işletmecisine yapıldığı ödeme işlemini,
- Fatura ödemelerine aracılık edilmesine yönelik hizmetleri,
- Ödeme hizmeti kullanıcısının isteği üzerine başka bir ödeme hizmeti sağlayıcısında bulunan ödeme hesabıyla ilgili sunulan ödeme emri başlatma hizmetini,
- Ödeme hizmeti kullanıcısının onayının alınması koşuluyla, ödeme hizmeti kullanıcısının ödeme hizmeti sağlayıcıları nezdinde bulunan bir veya daha fazla ödeme hesabına ilişkin konsolide edilmiş bilgilerin çevrim içi platformlarda sunulması hizmetini,
- Ödemeler alanında toplam büyüklük veya etki alanı açısından TCMB tarafından belirlenecek seviyeye ulaşan diğer işlem ve hizmetleri
ifade eder.
Ödeme kuruluşları ve elektronik para kuruluşları TCMB tarafından verilen faaliyet izni kapsamında ödeme hizmetlerini sunabilir.
Yeni Ödeme Hizmetleri
Açık bankacılık kavramıyla hedeflenen, banka ve finansal kuruluş müşterilerinin (tüketicilerin) temel finansal hizmetlere rekabetçi bir ortamda en kaliteli ve en uygun ücretle erişmelerine imkan sağlamaktır. "Open API" teknolojisinde yaşanan gelişmeler söz konusu amaca ulaşmayı teknolojik olarak mümkün kılmaktadır.
Ülkemiz özelinde bireysel ve tüzel müşterilerin birden fazla banka ile çalışma şeklinde genel bir yaklaşımı bulunmaktadır. Halihazırda sahip olunan hesapları görüp ödeme emri vermek için her banka ve/veya finansal kuruluşun uygulamasına ayrı ayrı giriş yaparak talimat vermek gerekmektedir. Bu ise çok sayıda kullanıcı kodu ve şifre tutma anlamına gelmekte olup, kullanıcılar için operasyonel sorunlar yaratmaktadır. Bu durum farklı banka ve finansal kuruluşlar nezdindeki hesapların tek bir uygulama üzerinden takip edilmesi ve ödeme emri verme ihtiyacını ortaya çıkarmaktadır. Hesap Bilgisi Hizmeti Sağlayıcılar (Account Information Service Providers-AISP) ile Ödeme Emri Başlatma Hizmeti Sağlayıcılarının (Payment Initiation Service Providers-PISP) düzenleme kapsamında müşterilerine bu olanağı sunmaları amaçlanmaktadır. Böylece tüketiciler kendilerine en iyi ve uygun hizmeti veren Ödeme Emri Başlatma Hizmeti Sağlayıcısını veya Hesap Bilgisi Hizmet Sağlayıcısını seçerek, tüm hesaplarını bu servis sağlayıcı üzerinden görüntüleme ve ödeme tetikleme imkanına kavuşmaktadır. Bu durum hizmet sağlayıcılar arasındaki rekabeti artıracak, hizmet kalitesini yükseltecek ve hizmet bedellerini düşürecektir.
Hesap Bilgisi Hizmeti Sağlayıcısı ya da Ödeme Emri Başlatma Hizmeti Sağlayıcısı olarak hizmet vermek isteyen ödeme kuruluşları ve elektronik para kuruluşları ile bankaların BKM tarafından belirlenen standartlara uygun olarak sistemsel geliştirmelerini tamamlamaları ve BKM ile entegrasyon sağlamaları gerekmektedir. Böylece sistem katılımcılarının birbirleriyle ayrı ayrı entegrasyon yapmalarına gerek bulunmamakta olup, BKM ile entegrasyonunu tamamlayan bir servis sağlayıcı otomatik olarak sistemdeki tüm katılımcılarla entegrasyon yapmış olacaktır.
Başlangıç olarak vadesiz TL hesapların uygulama kapsamına alınması, ileriki dönemlerde diğer tip ve döviz cinsinde hesapların da kapsama dahil edilmesi planlanmaktadır.
Kullanıcıların, seçmiş oldukları Hesap Bilgisi Hizmeti Sağlayıcısına veya Ödeme Emri Başlatma Hizmeti Sağlayıcısına her bir hesap servis sağlayıcı nezdindeki hesapları için ayrı ayrı yetki vermesi gerekmektedir. Bu yetkinin belirli bir süre için değil, her bir ödeme talimatı için ayrı ayrı verilmesi gerekmektedir. Ancak, bu süre içerisinde yapılacak hesap görüntülemeler için tekrar yetki sorgulaması yapılmayacaktır. Ödeme emri verme ve yetkilendirme işlemleri Hesap Bilgisi Hizmeti Sağlayıcısına veya Ödeme Emri Başlatma Hizmeti Sağlayıcısına ait uygulama içerisinden açılacak bir ara yüz üzerinden yapılacaktır.
27 Haziran 2013 tarihli ve 28690 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 6493 sayılı Ödeme ve Menkul Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun uyarınca elektronik para; elektronik para ihraç eden kuruluş tarafından kabul edilen fon karşılığı ihraç edilen, elektronik olarak saklanan, 6493 sayılı Kanunda tanımlanan ödeme işlemlerini gerçekleştirmek için kullanılan ve elektronik para ihraç eden kuruluş dışındaki gerçek ve tüzel kişiler tarafından da ödeme aracı olarak kabul edilen parasal değerdir.
Elektronik para; TCMB tarafından yetkilendirilen elektronik para kuruluşları, 5411 sayılı Kanun kapsamında faaliyet gösteren bankalar ve PTT tarafından ihraç edilebilir.
Elektronik para kuruluşları, TCMB tarafından verilen faaliyet izinleri kapsamında ödeme hizmetlerini de sunabilirler.
MASAK Başkanlığının koordinasyonunda yürütülen çalışmalar neticesinde, yetkisiz ödeme veya elektronik hizmeti sunanların tespit edilebilmesi amacıyla ihbar mekanizması kurulmuştur. İzinsiz ödeme veya elektronik para hizmeti faaliyetinde bulunanlar hakkında
adresi üzerinden e-devlet şifresi ile ihbarda bulunulabilmektedir.
İzinsiz faaliyet gösterenlerin tespit edilebilmesi ve gerekli önlemlerin alınabilmesi için söz konusu bildirimlerin yapılması önem arz etmektedir.
Ödeme hizmetinin gerçekleştirilmesi amacıyla alınan fonlar ile elektronik para ihracı karşılığında toplanan fonlar, yönetmelikle belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde korunur.
1- ÖDEME KURULUŞLARI VE ELEKTRONİK PARA KURULUŞLARI TCMB LİSANSIYLA ÇALIŞIR
6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun (Kanun) uyarınca, ödeme kuruluşları ile elektronik para kuruluşlarının TCMB'den faaliyet izni almaları gerekmektedir.
Faaliyet izni alınabilmesi için;
- %10'dan fazla paya sahip kurucuların, 5411 sayılı Kanun kapsamında faaliyet gösteren banka kurucularında aranan nitelikleri taşıması,
- Asgari ödenmiş sermayeye sahip olunması,
- Kanun kapsamındaki işlemleri gerçekleştirebilecek yönetim, yeterli personel ve teknik donanıma sahip olunması,
- Şikayet ve itirazlarla ilgili birimlerin oluşturulması,
- Kanun kapsamında yürütecekleri faaliyetlerin sürekliliğine ve ödeme hizmeti kullanıcılarına ilişkin fon ve bilgilerin güvenliği ile gizliliğine dair gerekli tedbirlerin alınması
gerekir.
Birliğimiz üyesi ödeme ve elektronik para kuruluşları TCMB tarafından faaliyet izni verilen kuruluşlardır.
2- ÖDEME KURULUŞLARI VE ELEKTRONİK PARA KURULUŞLARI TCMB ve MASAK'IN DENETİM VE GÖZETİMİNE TABİDİR
Ödeme kuruluşları ile elektronik para kuruluşlarının, bu kuruluşların şube ve temsilcilerinin yerinde denetimi ve uzaktan gözetimi TCMB tarafından yapılır. TCMB tarafından yürütülen denetim faaliyetleri neticesinde kuruluşlar hakkında gerekli tedbirleri almaya TCMB yetkilidir.
Aynı zamanda, ödeme ve elektronik para kuruluşları MASAK Başkanlığı tarafından yürütülen yükümlülük denetimlerine tabidir.
3- ÖDEME KURULUŞLARI VE ELEKTRONİK PARA KURULUŞLARI BAĞIMSIZ DENETİME TABİDİR
Ödeme ve elektronik para kuruluşlarının yıllık finansal bağımsız denetimi Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu tarafından yetkilendirilen bağımsız denetim şirketlerince yapılır. Ayrıca 2 yılda bir, bilgi sistemleri denetimi de TCMB tarafından belirlenen esaslara göre gerçekleştirilir.
4- FONLARIN KORUNMA USUL VE ESASLARI
Kanunun 22'nci maddesi ve Yönetmeliğin 34, 35 ve 36'ncı maddeleri uyarınca ödeme kuruluşları ile elektronik para kuruluşları tarafından müşterilerinden alınan ve müşteri adına tutulan fonların 5411 sayılı Kanun kapsamında faaliyet gösteren bankalar nezdinde açılan özel hesaplarda korunması zorunludur, farklı bir amaç için kullanılamaz.
Ödeme fonu nedir?
Bir ödeme işleminin gerçekleştirilmesi için ödeme veya elektronik para kuruluşunun, şubelerinin veya temsilcilerinin müşteriden aldığı, henüz ödeme işlemini gerçekleştirmeden müşteri adına tuttuğu fonlardır.
Ödeme fonları nasıl korunur?
Ödeme ve elektronik para kuruluşları, ödeme fonlarını, diğer fonlardan ayrıştırarak takip eder ve sadece ödeme işleminin gerçekleştirilmesi amacıyla kullanabilir.
Müşteriden alındığı günü izleyen iş günü sonunda ödeme gerçekleştirilmez ise ödeme amacıyla müşteriden alınan ödeme fonları, 5411 sayılı Kanun kapsamındaki bir bankada, ödeme veya elektronik para kuruluşu adına açılan ve sadece bu fonların korunması amacıyla kullanılan hesaplara yatırılır. Bu hesaplar "koruma hesabı" olarak adlandırılır.
Ödeme ve elektronik para kuruluşları, koruma hesaplarında bulunan fonlarla ilgili kayıtları, müşteri bazında takibini sağlayacak şekilde tutar.
Ödeme ve elektronik para kuruluşları koruma hesaplarında tuttuğu fonlara ilişkin kendi kayıtları ile bankadan alınacak hesap ekstrelerini günlük olarak karşılaştırır, her işgününün bir önceki işgüne ait kayıtların mutabakatını yapar ve bu şekilde müşteriden alınan fonların tamamının koruma hesaplarında muhafaza edilmesini sağlar.
Elektronik para koruma hesabı nedir?
Elektronik para kuruluşu, şubeleri veya temsilcileri tarafından elektronik para ihraç edilmesi karşılığında müşteriden alınan ve alındığı günü izleyen işgünün sonuna kadar müşteri tarafından kullanılmayan veya müşteriye iade edilmeyen fonlar, 5411 sayılı Kanun kapsamındaki bir banka nezdinde, sadece bu fonların tutulacağı fonların korunması amacıyla açılan hesaba aktarılır. Bu hesap, "elektronik para koruma hesabı" olarak adlandırılır.
Elektronik para koruma hesabının gün sonu bakiyesi, elektronik para koruma hesabının bulunduğu banka tarafından Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası nezdindeki hesabında bloke edilir.
Elektronik para kuruluşu, elektronik para ihracı karşılığında aldığı fonları, diğer tüm fonlardan ayrıştırarak takip eder ve farklı bir amaç için kullanamaz.
Elektronik para kuruluşu, ihraç ettiği elektronik para ile gerçekleştirilen ödeme hizmetleri dışında sunduğu diğer ödeme hizmetleri için müşterilerinden aldığı fonları da ödeme fonlarının korunmasına ilişkin kurallar çerçevesinde koruma hesabına aktarır.
5- ASGARİ ÖDENMİŞ SERMAYE VE ÖZKAYNAK YÜKÜMLÜLÜĞÜ
Ödeme ve elektronik para kuruluşları, mali bünyelerinin sağlamlığının idame edilebilmesi adına asgari ödenmiş sermaye ve yönetmelikle belirlenen usuller çerçevesinde ödeme hacmi ve tedavüldeki elektronik para tutarı dikkate alınarak hesaplanan asgari özkaynak bulundurma yükümlülüğüne tabidir.